โครงการ LisaFPGA ทำให้ Apple Lisa กลับมามีชีวิตบนบอร์ด FPGA

Apple Lisa เคยเป็นคอมพิวเตอร์ที่ถูกมองว่า “misfire” ของบริษัทในยุคแรกของ GUI แต่ตอนนี้โครงการ LisaFPGA ทำให้ผู้สนใจสามารถสร้างสำเนาแบบเปิดซอร์สบนบอร์ด FPGA ได้เอง แม้ยังไม่สมบูรณ์ครบทุกฟีเจอร์ การวางจำหน่ายฮาร์ดแวร์ในเดือนพฤษภาคมปี 2026 ทำให้เครื่องนี้กลายเป็นตัวเลือกที่ค่อนข้างเข้าถึงได้สำหรับนักสะสมและผู้ศึกษาเทคโนโลยีเก่า

Overview

โครงการ LisaFPGA ถูกตั้งขึ้นบน GitHub โดย Alex Anderson‑McLeod ซึ่งอธิบายว่า “The Apple Lisa computer implemented inside an FPGA!” โครงงานนี้พยายามจำลองระบบทั้งหมดของ Apple Lisa บนชิป FPGA แบบเปิดซอร์ส ผู้ใช้สามารถดาวน์โหลด bitstream เพื่อโปรแกรมบอร์ดด้วยตนเอง หรือซื้อบอร์ดสำเร็จรูปจากผู้จัดจำหน่ายที่ระบุไว้ในรีโพซิทอรี

แม้ว่าระบบยังไม่ครบถ้วน — ตัวอย่างเช่นการจำลองไดรฟ์ floppy ผ่าน ESP32 ยังอยู่ในขั้นพัฒนาและยังไม่ได้ทำงานจริง แต่โครงการได้รวมเอาการสนับสนุน Twiggy drives พร้อมบอร์ด breakout เสริม แม้จะยังไม่มีการทดสอบเต็มที่ การดำเนินงานดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงความตั้งใจของชุมชนในการฟื้นฟูเครื่องคอมพิวเตอร์ยุค 80‑s ให้กลับมามีชีวิตใหม่

History & Background

Apple Lisa เปิดตัวครั้งแรกในปี 1983 โดยมีเป้าหมายที่จะเป็นคอมพิวเตอร์ที่ใช้กราฟิกอินเทอร์เฟซ (GUI) แรกของตลาด แม้ว่าตลาดมวลชนจะไม่ตอบรับและบริษัทต้องทิ้งเครื่องประมาณ 2,700 เครื่องลงฝังศพในปี 1989 การเปิดเผยซอร์สโค้ดของ Lisa OS ในครบรอบ 40 ปี (2023) ภายใต้ “Apple Academic License Agreement” ทำให้นักวิจัยและผู้สนใจมีโอกาสศึกษาระบบภายในได้โดยไม่สามารถแจกจ่ายโค้ดต่อได้

Alex Anderson‑McLeod เริ่มต้นด้วยการคอมไพล์ซอร์สของ Lisa OS จากโค้ดที่ Apple ปล่อยให้ศึกษา กระบวนการนี้ตามรายงานของ The Register ถูกอธิบายว่า “deeply arcane” เนื่องจากเงื่อนไขการอนุญาตพิเศษและขั้นตอนการสร้างคอมไพล์ที่ซับซ้อน การทำความเข้าใจโครงสร้างระบบเหล่านี้ต่อมาช่วยให้เขาสามารถออกแบบบอร์ด LisaFPGA ได้อย่างเหมาะสม

Technical Details

บอร์ด LisaFPGA ใช้ชิป FPGA เป็นหัวใจหลักในการจำลองฮาร์ดแวร์ของ Lisa ทั้ง CPU, เมโมรีและอุปกรณ์อินพุต‑เอาต์พุตอื่น ๆ ฟีเจอร์สำคัญที่ระบุในไฟล์ README ของโครงการรวมถึง:

• ESP32‑based floppy drive emulation (ยังไม่ทำงาน)
• การสนับสนุน Twiggy drives ผ่านบอร์ด breakout (ยังไม่ได้ทดสอบ)

นอกจากนี้ โครงงานยังมุ่งหมายที่จะให้ผู้ใช้สามารถเชื่อมต่อกับอุปกรณ์สมัยใหม่ เช่น จอยสติ๊กหรือคีย์บอร์ด USB ผ่านการเขียนโมดูลเสริม แต่ส่วนนี้อยู่ในขั้นตอนพัฒนาเริ่มต้น การทำงานของ FPGA ทำให้ระบบสามารถรัน Lisa OS ที่ถูกคอมไพล์จากซอร์สเดิมได้โดยไม่มีการแก้ไขโค้ดหลัก

Availability & Pricing

บอร์ดรุ่นแรกของ LisaFPGA ถูกวางจำหน่ายในเดือนพฤษภาคม 2026 และขายหมดเร็วมาก ผู้สนใจที่ต้องการสั่งซื้อเพิ่มเติมสามารถลงทะเบียนกับผู้จัดจำหน่ายสองแห่งคือ MacEffects และ Joe’s Computer Museum ซึ่งจะติดต่อเมื่อมีล็อตใหม่พร้อม

• MacEffects : £264.89**
• Joe’s Computer Museum : $350**

ทั้งสองช่องทางจะรับข้อมูลของลูกค้าและแจ้งเตือนเมื่อสินค้าพร้อมจัดส่ง การสั่งซื้อผ่านช่องทางเหล่านี้เป็นวิธีเดียวที่สามารถได้บอร์ดพร้อมใช้งานโดยไม่ต้องทำการประกอบเองจากศูนย์

Community & Compatibility

นอกจาก LisaFPGA แล้ว ชุมชนผู้สนใจ Lisa ยังมีโครงการอื่น ๆ เช่น Lisa Emulator Project ของ Ray Arachelian ที่พัฒนาอีมูเลเตอร์ซอฟต์แวร์สำหรับรัน Lisa OS บนอุปกรณ์สมัยใหม่ แม้ว่า Arachelian เสียชีวิตจากโรคมะเร็งในปี 2023 ทำให้เวอร์ชัน 1.2.7 ค้างอยู่ที่ Release Candidate 4 แต่โค้ดของอีมูเลเตอร์ยังคงเปิดให้ดาวน์โหลดบน GitHub

อีกหนึ่งผลงานสำคัญคือเว็บไซต์ LisaGUI ซึ่งจำลองหน้าตา GUI ของ Lisa ภายในเบราว์เซอร์โดยใช้เทคโนโลยีเว็บสมัยใหม่ ทำให้ผู้ที่ไม่มีฮาร์ดแวร์จริงสามารถสัมผัสประสบการณ์การใช้งานได้อย่างง่ายดาย ทั้งนี้ชุมชนยังคงแบ่งปันวิธีการคอมไพล์ Lisa OS และข้อมูลเกี่ยวกับอุปกรณ์เช่น floppy drive รุ่น Twiggy เพื่อสนับสนุนการพัฒนาโครงการต่อไป

Impact & Outlook

การเปิดตัว LisaFPGA แสดงให้เห็นว่าการฟื้นฟูเครื่องคอมพิวเตอร์เก่า ๆ ผ่าน FPGA ยังคงเป็นแนวทางที่มีความน่าสนใจในวงการฮาร์ดแวร์แบบเปิด ผู้สนใจสามารถศึกษาโครงสร้างของระบบปฏิบัติการและสถาปัตยกรรมระดับต่ำได้โดยไม่ต้องพึ่งอุปกรณ์ดั้งเดิมที่หายากหรือราคาแพง

แม้ว่าฟีเจอร์บางอย่างยังอยู่ในขั้นทดลอง การขายหมดเร็วของล็อตแรกบ่งชี้ว่าตลาดสำหรับผลิตภัณฑ์นี้มีความต้องการค่อนข้างสูง ความร่วมมือระหว่างผู้พัฒนาอิสระและสถาบันเช่น Computer History Museum ที่ดูแล “Apple Academic License Agreement” จะเป็นกุญแจสำคัญในการทำให้ซอร์สโค้ดของ Lisa OS ยังคงเข้าถึงได้สำหรับการศึกษาในอนาคต

Summary

โครงการ LisaFPGA นำเสนอวิธีใหม่ที่ค่อนข้างเข้าถึงได้สำหรับสร้าง Apple Lisa บน FPGA แม้ยังไม่สมบูรณ์ครบทุกฟีเจอร์ แต่ความพยายามของชุมชนและการวางจำหน่ายฮาร์ดแวร์ทำให้เครื่องนี้กลับมามีชีวิตใหม่ในยุคปัจจุบัน.