AI ในการดูแลสุขภาพควรทำหน้าที่ให้ข้อมูลสนับสนุน ไม่ใช่ตัดสินใจรักษาโดยตรง

การใช้ AI ในระบบสุขภาพกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว ทั้งในด้านการวินิจฉัยโรค การให้คำแนะนำการรักษาและงานบริหารภายในโรงพยาบาล อย่างไรก็ตาม คำถามสำคัญคือเราควรเชื่อใจเทคโนโลยีนี้มากน้อยเพียงใด และมีส่วนไหนบ้างที่ AI ไม่ควรรับผิดชอบโดยตรง ตามบทสัมภาษณ์ของแพทย์ผู้ปฏิบัติงานในห้องฉุกเฉิน Imamu “Mu” Tomlinson, MD ซึ่งดำรงตำแหน่ง CEO ของ Vituity

Overview

อัลกอริทึม AI ได้ถูกนำมาใช้ในหลากหลายสาขา ไม่ว่าจะเป็นการสร้างเพลง ศิลปะ หรือวรรณกรรม และเริ่มเข้าสู่กระบวนการพัฒนาเกมคอมพิวเตอร์ด้วย เครื่องมือเหล่านี้ยังช่วยผู้คนทั่วไปในการค้นคว้าข้อมูลสุขภาพผ่านบริการอย่าง ChatGPT Health อีกด้วย

ในวงการแพทย์ แพทย์หลายพันรายใช้ AI เพื่อระบุโรคตั้งแต่ระยะเริ่มแรก ให้คำแนะนำการรักษาที่เหมาะสม ลดภาระงานเอกสาร และสนับสนุนการตัดสินใจทางคลินิก การใช้งานดังกล่าวทำให้ระบบสุขภาพมีประสิทธิภาพมากขึ้นและช่วยลดความผิดพลาดจากมนุษย์ได้บางส่วน

แม้จะเห็นคุณค่าในด้านเหล่านี้ แต่อย่างที่ Dr. Tomlinson ระบุว่า ความสามารถของ AI ยังจำกัดอยู่ที่การวิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมหาศาล การจับรูปแบบ และการทำงานซ้ำ ๆ ที่เครื่องจักรทำได้ดีเท่านั้น

What AI Should Not Decide

Dr. Tomlinson เน้นว่าความแตกต่างระหว่าง “ให้ข้อมูล” กับ “เป็นผู้ตัดสินใจขั้นสุดท้าย” มีความสำคัญอย่างยิ่ง เขาเชื่อว่า AI ไม่ควรทำหน้าที่ในการตัดสินใจทางการแพทย์ที่มีผลต่อชีวิตของผู้ป่วยโดยอิสระ เช่น การกำหนดว่าจะให้การรักษาที่เปลี่ยนแปลงชีวิตหรือไม่ หรือการตัดสินใจถอนการดูแลอย่างถาวร

เหตุผลหลักคือการตัดสินใจดังกล่าวต้องอาศัย มนุษยธรรม, ความเข้าใจบริบทส่วนบุคคล, และคุณค่าทางจริยธรรมที่เครื่องจักรยังไม่มีความสามารถในการประเมินได้ การให้แพทย์เป็นผู้รับผิดชอบขั้นสุดท้ายจะช่วยให้การตัดสินใจนั้นสอดคล้องกับความต้องการและค่านิยมของผู้ป่วย

ดังนั้น AI ควรทำหน้าที่เสริม “ข้อมูลสนับสนุน” ให้แก่แพทย์ ไม่ใช่ “เจ้าของการตัดสินใจ” ในกรณีที่มีผลต่อการใช้ชีวิตหรือคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย

Transparency & Trust

ตามความเห็นของ Dr. Tomlinson ความโปร่งใสเป็นพื้นฐานสำคัญของความไว้วางใจในวงการแพทย์ หาก AI มีบทบาทอย่างมีนัยสำคัญต่อการวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษา ผู้ป่วยควรได้รับแจ้งว่ามีการใช้เทคโนโลยีนั้นในการประมวลผลข้อมูลของตน

อย่างไรก็ตาม เขาย้ำว่า “การบอกทุกครั้งที่ AI ทำงานเบื้องหลัง เช่น การช่วยจัดทำเอกสารหรือปรับกระบวนการทำงาน” อาจทำให้ผู้ป่วยสับสนโดยไม่จำเป็น ความแตกต่างระหว่าง “การสนับสนุนเชิงเทคนิค” กับ “การมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจคลินิก” ควรได้รับการกำหนดอย่างชัดเจน

ในมุมมองของผู้เขียนบทความ การเปิดเผยข้อมูลนี้จะช่วยรักษาความสัมพันธ์ระหว่างแพทย์และผู้ป่วยให้มั่นคง และทำให้เทคโนโลยีใหม่ ๆ สามารถเข้ามาใช้ได้โดยไม่ลดทอนระดับความเชื่อถือ

Accountability Framework

เมื่อ AI ทำงานผิดพลาดจนก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้ป่วย คำถามเรื่องความรับผิดชอบต้องถูกตอบอย่างครบถ้วน Dr. Tomlinson แบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบออกเป็นหลายระดับ ได้แก่

• แพทย์: ต้องใช้วิจารณญาณในการตรวจสอบและไม่ยอมรับผลลัพธ์ของ AI อย่างไร้เงื่อนไข
• โรงพยาบาล/องค์กรสุขภาพ: มีภารกิจตรวจสอบความปลอดภัย การกำกับดูแล และการอัปเดตระบบอย่างต่อเนื่อง
• บริษัทผู้พัฒนา AI: ต้องเปิดเผยวิธีการทำงานของโมเดล ความจำกัดของข้อมูลที่ใช้ฝึกสอน รวมถึงผลการทดสอบในกลุ่มประชากรต่าง ๆ

การกระจายความรับผิดชอบนี้ช่วยให้ระบบโดยรวมมีการตรวจสอบและควบคุมได้ดีขึ้น และลดโอกาสที่ข้อผิดพลาดจะถูกมองข้ามหรือไม่รับการแก้ไข

Opportunities & Limits

หนึ่งในศักยภาพที่ Dr. Tomlinson ยกว่าเป็น “โอกาสง่ายที่สุด” คือ การใช้ AI ลดภาระงานเอกสารของแพทย์ งานเหล่านี้กินเวลาและพลังจิตใจส่วนใหญ่ของผู้ปฏิบัติงานทางการแพทย์ ทำให้เวลาที่ควรใช้กับผู้ป่วยจริง ๆ ถูกลดลง

โดยการมอบหมายหน้าที่ดังกล่าวให้ AI จัดทำบันทึกอิเล็กทรอนิกส์ สังเคราะห์ข้อมูลจากผลตรวจต่าง ๆ และจัดระเบียบกระบวนการทำงาน แพทย์จะมีเวลามากขึ้นในการฟังและเข้าใจความต้องการของผู้ป่วย ซึ่งเป็นแกนสำคัญของการดูแลสุขภาพที่ให้คุณค่าแก่คนไข้

ในส่วนที่ AI ยังไม่สามารถแทนที่มนุษย์ได้คือ การอ่านอารมณ์ ความซับซ้อนของเหตุการณ์ชีวิต และการตัดสินใจบนพื้นฐานของค่านิยมส่วนบุคคล ผู้ป่วยไม่ได้มาเป็น “กรณีศึกษา” ที่สมบูรณ์แบบตามตำราเรียน การประเมินความเสี่ยงร่วมกัน การให้คำปรึกษาที่อิงจิตวิญญาณและศีลธรรม ยังคงต้องพึ่งพาความเข้าใจเชิงลึกของแพทย์

Summary

AI มีบทบาทสำคัญในการเพิ่มประสิทธิภาพและลดภาระงานด้านเอกสารในระบบสุขภาพ แต่ยังไม่ควรรับหน้าที่ตัดสินใจที่มีผลต่อชีวิตผู้ป่วยโดยตรง การให้ความโปร่งใสแก่ผู้ป่วยและการกระจายความรับผิดชอบระหว่างแพทย์, โรงพยาบาล และผู้พัฒนาเทคโนโลยีเป็นแนวทางที่จะทำให้การนำ AI ไปใช้ในวงการแพทย์เกิดประโยชน์สูงสุดโดยไม่สูญเสียศูนย์กลางของมนุษยธรรม.